شربت‌هاى ترشى كه از مثل انار و زرشك و سيب ترش و آلو و تمر هندى و غوره پخته باشند بايد آشاميد و نظر بايد كرد كه اگر در بدن خلطها و بخارها باشد و نشان حركت خلط دردهاى اعضا است و نقل درد از محل به محل ، و سنگينى حركت ، خاصه كه خلط متحرك‌تر باشد ، و فهم در رفتن سوزن در اندام و گزندگى گوشت‌ها اگر خلط متحرك گرم باشد و نشان بخار آواز گوش است و تاريكى چشم ، و درد سر منتقل و گردش سر بىسنگينى . پس اگر خلط خون باشد تنها يا با بلغم ، « 1 » فصد بايد كرد و اگر صفرا باشد دفع بايد كرد به مثل شير خشت و تمر هندى و آلوچه و مانند اينها . و اگر اخلاط در بدن بسيار نباشند بلكه بر نسبت طبيعى باشد ، ليكن حرارت آن را به حركت آورده باشد ، تسكين بايد داد به چيزهاى سرد تا متعفن نشود به مثل دوغ سرد كرده به برف و فقاع جو و تخم خرفه و آب انار و آب غوره و در اين نوع احتياج به اسهال نيست ؛ و غذا مزورهء انار يا زرشك يا تمر هندى با گوشت مرغ يا بىگوشت به حسب وقت ، يا ترشىها كه با ماهى آب ديگى « 2 » پخته باشند ، يا گوشت بره گاو ، اگر معده به قوت باشد تناول بايد كرد و آب انار ترش شيرين و سيب در اين باب نفع بسيار دارد . [ هواى سرد ] مضرت هواى سرد غليظ كردن و بستن است . و به سبب اين ، حرارت اصلى در اندرون جمع مىكند و تقويت هضم و نضج مىكند اولا و اگر زياده مىشود ، حرارت مىنشاند و گاه متعفن مىسازد و به هلاك مىانجامد و مضرت‌ها در بدن سرد و تر بيشتر است و اگر مفرط است در بدن‌هاى تر ظاهر اعضا مىبندد و عفونت پيدا مىكند و آثار گرمى عفنى مثل تلواسه و قلق و اضطراب پيدا مىشود و در مطلق بدن به سبب

--> ( 1 ) . در نسخه خطى در اينجا يك واو آمده است به اين صورت : « . . بلغم و فصد بايد كرد » كه مصحح آن را حذف كرده است . ( 2 ) . احتمالا منظور ماهيابه است و آن خوردنى باشد كه در لار و شيراز از ماهى اشنه سازند . ( فرهنگ الاغراض )